Testament — alles wat je moet weten

Een testament is geen verplicht document. Zonder testament regelt het Nederlandse erfrecht wat er gebeurt — vaak prima. Maar zodra je specifieke wensen hebt, kunnen erven, of belasting wilt besparen, is een testament aan te raden.

In deze gids loop ik door de basis: wanneer is het zinvol, welke vormen bestaan er, wat staat er typisch in, en hoe pak je het aan. Geen jurisch jargon — gewone taal.

Wat regelt een testament eigenlijk?

Een testament regelt drie dingen: wie er erft, wie de afwikkeling op zich neemt (executeur), en eventueel hoe erfbelasting verminderd wordt door slimme constructies. Het wordt actief op het moment dat je overlijdt — daarvoor heeft het geen effect.

Belangrijk om te onthouden: zonder testament regelt de wet de verdeling. Voor veel gezinnen werkt dat prima — partner krijgt alles in vruchtgebruik, kinderen krijgen vorderingen. Maar bij samengestelde gezinnen, ongehuwde stellen, of bijzondere wensen kan het wettelijk systeem ongewenste gevolgen hebben.

Wanneer is een testament zinvol?

Een paar veelvoorkomende situaties waarin een testament écht waarde toevoegt:

Samengestelde gezinnen — kinderen uit verschillende relaties. Zonder testament kan het erfdeel van jouw eigen kinderen via een nieuwe partner naar diens kinderen gaan. Een testament voorkomt dat.

Ongehuwde stellen zonder geregistreerd partnerschap. Zonder testament heeft je partner GEEN erfrecht. Pas daarop.

Specifieke wensen voor (klein)kinderen. Bijvoorbeeld: een deel direct naar kleinkinderen om erfbelasting te besparen.

Goede doelen — een vast bedrag of percentage naar een ANBI-organisatie regelen.

Uitsluitingsclausule — voorkomen dat een erfenis onbedoeld bij een schoonzoon/-dochter terechtkomt bij scheiding.

Executeur benoemen — iemand die namens jouw nabestaanden alles regelt. Vooral handig als de erfgenamen jong zijn, in het buitenland wonen, of onderling moeilijk overeenkomen.

Welke vormen van testament zijn er?

In Nederland zijn er drie hoofdvormen, allemaal opgemaakt door een notaris:

Het notarieel testament — de standaard. Wordt opgemaakt en bewaard bij de notaris, geregistreerd in het Centraal Testamentenregister. Vrijwel altijd dit.

Holografisch testament — handgeschreven en bij de notaris in bewaring. Kan in noodgevallen, maar wordt zelden gebruikt.

Algemeen testament vs codicil — een codicil is een handgeschreven aanvulling voor specifieke spullen (sieraden, meubels). Geen geld of vastgoed. Praktisch voor sentimentele zaken.

Wat staat er typisch in?

Een doorsnee testament bevat:

• Erfgenamen — wie krijgt wat (of welk percentage). Mag heel specifiek of heel breed.

• Legaten — een specifiek bedrag of voorwerp aan een specifiek persoon.

• Executeur — wie regelt de afwikkeling.

• Bewindvoerder — als erfgenamen minderjarig zijn of niet in staat zijn om geld te beheren.

• Tweetrapsmaking — je laat eerst aan A na, en wat A bij overlijden niet heeft opgemaakt gaat naar B.

• Uitsluitingsclausule — erfenis blijft buiten gemeenschap van goederen.

• Codicil-verwijzing — verwijst naar een handgeschreven lijst voor sentimentele spullen.

Wat kost een testament?

Een eenvoudig notarieel testament kost in 2026 doorgaans tussen €350 en €600 inclusief BTW. Een complexer testament (samengesteld gezin, internationaal vermogen, ondernemingsstructuur) kost €700 tot €1.500.

Veel notariskantoren werken met vaste pakketten voor "samen-testamenten" voor stellen — vaak voordeliger dan twee aparte. Een levenstestament erbij kost meestal €200-300 extra.

Een testament wijzigen kost ongeveer hetzelfde als nieuw maken. Volledig herroepen kan ook — dan val je terug op het wettelijk systeem.

Hoe pak je het praktisch aan?

Stap 1 — vooraf nadenken. Zonder vooraf na te denken bij de notaris komen kost extra tijd (= geld). Bedenk: wat wil je dat er gebeurt, wie is je executeur, zijn er specifieke wensen?

Stap 2 — adviesgesprek met notaris of nalatenschapsmakelaar. Sommige notarissen rekenen een gratis kennismaking, anderen €100-200. Je bespreekt wensen en mogelijkheden, krijgt advies, en een offerte.

Stap 3 — concept testament beoordelen. Notaris stuurt een concept; lees dit grondig (laat je eventueel begeleiden). Vragen stellen en aanpassingen vragen kost niets extra.

Stap 4 — passeren bij de notaris. Officieel ondertekenen ten overstaan van de notaris. Daarna wordt het ingeschreven in het Centraal Testamentenregister.

Stap 5 — bewaren en bijhouden. Bewaar zelf een kopie, vertel je executeur waar je belangrijke documenten bewaart. Herzie je testament elke 5-10 jaar of bij grote levensgebeurtenissen (huwelijk, scheiding, kind).

Veelgemaakte fouten

Geen testament hebben terwijl je situatie het wel vraagt. Vooral ongehuwde samenwoners en samengestelde gezinnen lopen risico.

Wel een testament hebben maar het nooit aanpassen na grote levensgebeurtenissen — een scheiding, hertrouwen, of geboorte van kinderen verandert vaak alles.

Een executeur benoemen die de rol niet wil. Vraag het altijd vooraf. Een te zware taak voor iemand die rouwt is niet eerlijk.

Geen overzicht achterlaten. Een testament zonder duidelijk overzicht van bezittingen, accounts, wachtwoorden en abonnementen maakt het werk voor je nabestaanden onnodig zwaar. Combineer altijd met een levensregister.